Skip to content

Chirurgie voor beginners

17 november 2015

Wanneer de emotie het overneemt van de ratio, kunnen prachtige dingen geschreven worden. Liefdesbrieven, bijvoorbeeld. Die kunnen naar het schijnt echt prachtig zijn. Of romans. Romans kunnen prachtig zijn, weten wij uit eerste hand. En gedichten. En slogans op spandoeken. Misschien zouden zelfs Facebookberichten prachtig kunnen zijn, wij kunnen het op technische gronden niet uitsluiten.

Maar wat er in de regel niét goed geschreven wordt wanneer emoties de bovenhand krijgen, zijn opiniestukken.

Dat de aanslagen in Parijs een heleboel emoties losmaakten, nemen wij niemand kwalijk. Dat er mensen in onthutste staat opinies beginnen te publiceren, wel. Toch waren wij niet van plan het scalpel daarvoor boven te halen, omdat je dan bezig kan blijven.

Maar we maken nu toch een uitzondering voor David Van Reybrouck. Hij analyseerde de eerste speech van de Franse president Hollande na de aanslagen. Verscheidene lieden die wij toch verstandig achten, vinden dat namelijk een goede, interessante, lezenswaardige analyse. Welnu: dat is het hoegenaamd niet.

Laat ons die zogenaamde analyse eens analyseren. Scalpel zes, assistent!

 

1. Afghanistan is niet hetzelfde als Irak

Van Reybrouck gaat al helemaal in het begin de mist. Hij wil een parallel trekken tussen Bush’ reactie na de aanslagen van 11 september 2001 en die van Hollande nu. Dat gaat tamelijk goed, maar vervolgens probeert hij te bewijzen dat uit Bush’ reactie – de Amerikaanse inval in Afghanistan – de aanslagen in Parijs voortvloeiden.

Om die redenering te maken, moet Van Reybrouck intellectuele acrobatieën uithalen. Helaas blijkt de grote schrijver een pover circusartiest. Hij dondert van zijn wankele trapeze en breekt ei zo na zijn nek.

Van Reybrouck vindt zelf dat de Amerikaanse invasie van Afghanistan geen grote fout was:

Het leidde Bush tot de invasie van Afghanistan, wat nog te billijken viel, omdat het regime onderdak had geboden aan Al Qaeda – daar was zelfs de VN het over eens.

Dit levert hem al meteen een dubbel probleem in zijn discours op. Ten eerste: als de invasie van Afghanistan te billijken was, waarom Bush er dan toch op  afrekenen? En ten tweede: als de invasie van Afghanistan te billijken was, waarom dan Hollande op een soortgelijke reactie afrekenen?

De oplossing van Van Reybrouck is even simpel als idioot: hij schakelt de invasie van Afghanistan in 2001 gelijk met die van Irak in 2003. Hopla, opgelost! En de oplossing komt met een extra bonus: Van Reybrouck kan nu beweren dat de reactie van Bush in 2001 tot de aanslagen van Parijs in 2015 heeft geleid. En kan dus waarschuwen dat Hollandes reactie op zijn beurt tot aanslagen kan leiden.

[W]at vrijdagnacht in Parijs is gebeurd is een onrechtstreeks gevolg van de oorlogsretoriek die uw collega Bush in september 2001 gehanteerd heeft.

De oorlog in Irak gelijk verklaren aan die van Afghanistan is zo schandalig onjuist en oneerlijk, dat wij niet begrijpen dat er lezers zijn die dit stuk nog ernstig nemen na de vierde paragraaf. Maar blijkbaar zijn ze er, dus wij gaan verder. Assistent, de retractor!

2. Een leger sluit terrorisme niet uit

Van Reybrouck gaat vervolgens in op militaire terminologie. Na zijn vorige stunt in de nok van de tent, verbaast het niet dat hij ook dit keer weer hard in de arena neersmakt.

U had het over een ‘terroristisch leger’. Ten eerste bestaat zoiets niet. Dat is een contradictio in terminis. Een ‘terroristisch leger’, dat is zoiets als boulemisch diëten’. Landen en groeperingen kunnen legers hebben; als ze er niet in slagen om zoiets op te bouwen kunnen ze kiezen voor terrorisme, dat wil zeggen incidentele acties met maximaal psychologische impact in plaats van structurele militaire machtsontplooiing met geopolitieke ambities.

Er is geen enkele praktische of psychologische reden te bedenken waarom de controle over een conventioneel leger het gebruik van terrorisme zou uitsluiten (of vice versa). Er is ook geen enkele reden waarom een conventioneel leger zich zelf niet aan terreur kunnen bezondigen. Dat is het theoretische argument tegen Van Reybroucks stelling. Het praktische argument volgt logisch uit het theoretische: er bestaan er terroristische legers zat. Teveel zelfs, volgens ons.

Er zijn goed georganiseerde groepen die zowel conventionele oorlogsvoering als terrorisme beoefenen. Zoals, hier is een voorbeeldje, ISIS. Die groep controleert een grondgebied en probeert of pretendeert er een staat uit te bouwen. Daarbij maakt zij gebruik van incidentele acties met maximale psychologische impact. Wat anders dan terreur zijn de ontvoeringen en onthoofdingen, uitgevoerd in het kader van structurele militaire machtsontplooiing met geopolitieke ambities?

Afhankelijk van wat je precies een leger of terroristen wil noemen, zijn er andere voorbeelden te over. We zullen het veiligheidshalve houden op de Japanse kamikazes uit de Tweede Wereldoorlog. Het brengt ons naadloos bij het begrip ‘staatsterrorisme’, waarvan Van Reybrouck dus ontkent dat het kán bestaan. We hebben opnieuw voorbeelden te over, nochtans.

Reybrouck is nog maar halfweg en blijft op hetzelfde elan doorgaan. Wij dus ook. Assistent, de trocar! En doe ook maar scalpel zeven.

3. ISIS’ strategie heeft duidelijk gewerkt

Dan waagt Van Reybrouck zich aan een tactische analyse van de aanslagen.

Het perscommuniqué van IS roemde ‘de minutieus gekozen plekken’ van de aanslagen, uw eigen diensten beklemtonen ook het professionalisme van de plegers, wat dat betreft spreken jullie dezelfde taal. Maar daar lijkt het toch niet op?

Tactische analyses maken van terreuraanslagen is moeilijk, vooral voor wie geen toegang heeft tot alle informatie en geen ervaring heeft met zulke aanslagen. Wij vermoeden en hopen dat beide kwalificaties op Van Reybrouck van toepassing zijn. Hij doet het toch, en eerlijk gezegd, wij moesten er een beetje van walgen.

Want hoewel er 130 doden vielen, wil Van Reybrouck de aanslagen afschilderen alsof ze half mislukt zijn. Zijn voornaamste argument is dat er veel meer doden hadden kunnen vallen, als de terroristen wat professioneler waren geweest. Bijvoorbeeld:

Wie met vier kompanen een zaal wil uitmoorden maar niet eens de nooduitgang blokkeert, is geen strategisch genie.

Misschien stond er veiligheidspersoneel bij de nooduitgangen, misschien waren ze slecht aangegeven, misschien was het blokkeren ervan logistiek onmogelijk. We laten die nooduitgangen, en de tactische analyse, dus voor wat ze zijn: een zaak voor de politie. Maar we gebruiken dit voorbeeld wel om Van Reybroucks denkfout aan te tonen.

Het doel (de strategie) van terreur is angst en paniek zaaien. Dat is in Parijs prima gelukt, dunkt ons. Wat loop je te zeuren over operationele of tactische onvolkomenheden als de strategische doelstellingen gerealiseerd zijn? Ja, allicht hadden er meer slachtoffers kunnen vallen. Maar dat argument is dus ten eerste irrelevant, en is ten tweede weinig respectvol ten opzichte van iedereen die wel slachtoffer werd.

Wat, zijn we nog niet klaar? Metzenbaumschaar!

4. Hollandes strategie kan ook werken

De conclusie van dit alles moet volgens Van Reybrouck zijn dat fors militair ingrijpen niet gewoon ineffeciënt is tegen terrorisme, maar zelfs contraproductief.

In uw poging de natie te sussen heeft u de wereld onveiliger gemaakt.

Als Van Reybrouck zijn eigen voorbeelden beter had bestudeerd, zou hij tot andere conclusies komen. In Afghanistan heeft de oorlog tegen Al-Qaeda de beweging is dermate onder druk gezet, dat zij geen enkele aanslag in Amerika meer heeft kunnen plegen. Vandaag is de beweging haar leider, haar middelen en haar momentum kwijt. Al-Qaeda is grotendeels irrelevant geworden.

Los van de honderd miljoen kanttekeningen die je bij de militaire interventie in Afghanistan kan maken: tegen de terroristen heeft ze wel gewerkt. Waarom zou het niet kunnen werken in Syrië en Irak? Misschien zijn daar heel goede redenen voor, maar we lezen die alvast niet bij Van Reybrouck.

Dit incoherente gewauwel, waaraan wellicht goede intenties en mogelijk zelfs goede ideeën ten grondslag liggen, is onmogelijk een goed opiniestuk te noemen. Omdat hij met eerdere geschriften bewezen heeft geen randdebiel te zijn, moeten wij concluderen dat Van Reybroucks heftige gevoelens zijn denkvermogen volledig hebben vernietigd.

5. Uitsmijter

Wij geven u nog één zin waaruit blijkt hoezeer de emoties een redelijk discours verhinderen:

Wie uit een auto stapt en enkele terrassen beschiet met ongewapende, onschuldige burgers, is geen tactisch onderlegd militair, maar een lafaard, een klootzak, een volkomen ontspoorde enkeling die zijn lot heeft verbonden aan dat van andere volkomen ontspoorde enkelingen.

Van Reybrouck laat zich hier dermate gaan en slaat zo wild in het rond, dat we ons beginnen afvragen of hij nog wel probéért om ons te overtuigen.

Vanzelfsprekend kan een tactisch onderlegd militair ook een lafaard zijn, of een klootzak, of een volkomen ontspoorde enkeling – of dat zelfs allemaal tegelijk. Opnieuw is dat in theorie perfect mogelijk, en opnieuw is het in de praktijk voorgekomen: wij denken aan majoor Nidal Hasan, die de aanslag in Fort Hood pleegde in 2009.

De vraag in welke mate enkelingen die hun lot verbinden aan andere enkelingen nog enkelingen zijn, mag u zelf beantwoorden. En naai de patiënt maar meteen dicht ook.

LINKS

6 reacties leave one →
  1. 18 november 2015 12:49

    Geachte heer Plasky,

    Persoonlijk heb ik mij het meest geërgerd aan de tamelijk onnozele uitspraak een ‘roedel lone wolves’. Zou u daar in een volgende uitzending wat aandacht aan kunnen besteden?

    Uw toegenegen Wendy.

  2. 18 november 2015 13:04

    Geachte mevrouw Kroy,

    Neen. Want:

    1) Wij mogen van onze hoofdredacteur niet naar onze luisteraars luisteren.
    2) Wij hebben er al smalend op gewezen dat enkelingen die hun lot met mekaar verbinden niet bepaald enkelingen meer zijn.
    3) Zonder bronvermelding kunnen wij niet uit de voeten.

    Hoogachtend.

    E. Plasky

  3. Jens permalink
    18 november 2015 15:03

    Scherp geschreven, maar wellicht moet u paragraaf 4 eens herlezen, het herschrijven van enkele zinnen heeft daar nogal wat kromme constructies opgeleverd. Hint – het woordje ‘is’ komt nogal veelvuldig voor.

  4. Knotwilg permalink
    18 november 2015 17:45

    Er scheelt nog iets met paragraaf 4: een flink uit de kluiten gewassen “post hoc ergo propter hoc”, van Urbanus ook bekend als “goe poeier”.

    Ik beschik niet over genoeg informatie om te bewijzen dat de Amerikaanse militaire acties in Afghanistan niét hebben geleid tot de verminderde kracht van Al Qaeda maar het lijkt me een snelle conclusie dat dat verband er wél is.

    Dat het vermogen van Al Qaeda eertijds werd gesymboliseerd door de aanslagen van 11 september is bovendien iets dat ik durf te betwijfelen. Ik begrijp nog altijd niet wat er toen is gebeurd maar zeker niet wat ervan blijven hangen is in het collectief geheugen.

    Overigens sympathiseer ik uitermate met de chirurgie toegepast op Van Reybrouck. Het heeft er au fond niets mee te maken, maar ik ben nog niet bekomen van zijn AKO in 2010 voor een van de slechtst geschreven boeken die ik ooit las.

  5. 23 november 2015 16:19

    Die overbodige herhaling van ‘is’ was natuurlijk een thematische knipoog. Ernstiger is Knotwilgs beschuldiging.

    In de voorbereiding van deze uitzending overwogen wij ook om de surge van 2007 in Irak als voorbeeld aan te halen. Maar de literatuur leerde ons dat het hoogst betwijfelbaar was dat het die surge was die het geweld toen verminderde.

    Over het verschrompelen van Al-Qaeda hebben wij ons niet kritisch genoeg gebogen en dat is fout. Wij storten ons op dit gat in onze kennis en gaan op zoek naar relevante literatuur.

    Overigens vonden wij ‘Congo’ lang niet zo onleesbaar. Wat was er zo slecht aan?

  6. 29 november 2015 18:35

    Het boek ligt momenteel verder stof te vergaren in een mislukte boekendeelplank op mijn werk. Ik zal morgen enkele citaten opdiepen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s