Skip to content

Opiniëren of geopinieerd worden

28 oktober 2015

Weet u dat er een tijd was dat wij voor Bart Sturtewagen enige sympathie opbrachten? Dat was omdat wij hem verwarden met Bart Dobbelaere, van dezelfde krant, die af en toe aardige dingen deed op Radio 1. Die tijd van verwarring ligt ver achter ons; van enige sympathie voor Sturtewagen is sedert lang geen sprake meer. Wel brengen wij enig medelijden op voor de man, die op een post zit die duidelijk te hoog gegrepen is voor hem.

Want wat mogen wij verwachten van een opiniërend hoofdredacteur, een man die dagelijks mee de publieke opinie in Vlaanderen aanstuurt, of althans die ambitie heeft? In de eerste plaats dat hij die lachwekkende titel afschaft, natuurlijk. En verder: een zekere morele autoriteit, een zekere intellectuele scherpte, een zeker schrijftalent. Maar in zijn laatste opiniestuk blijkt Sturtewagen moreel hypocriet en intellectueel zwakbegaafd. Goed geschreven was het ook al niet.

Diagnose: xenofobie

Het is een stuk over de verplichting voor vluchtelingen in België om een identificatiebadge zichtbaar te dragen. Dat sommigen dat vergelijken met het dragen van de Davidsster voor joden onder het Naziregime, vindt Sturtewagen “kwalijk”. Zijn premisse is dat het volstrekt normaal is dat we de opvang van groepen asielzoekers problematisch vinden, niet logistiek, maar vooral op vlak van veiligheid. Hij schrijft het nergens letterlijk, maar hij impliceert het voortdurend. Niet dat hij er argumenten voor aanbrengt: wij lezers hebben maar te aanvaarden dat wat Sturtewagen normaal vindt, ook normaal is.

Maar de stelling dat het heel normaal is om asielzoekers als een potentieel veiligheidsprobleem te beschouwen, bijt zichzelf venijnig in de staart, en ontmaskert de stellingbouwer als xenofoob. Het verdacht vinden van asielzoekers kan immers slechts normaal zijn, wanneer daar een gegronde reden voor is. Als dat niet zo is, dan hebben we te maken met een ongegronde angst voor het vreemde: xenofobie. En laat ons even benadrukken: voorlopig is dat veiligheidsprobleem nog nergens uit gebleken.

De xenofoob kan zijn eigen diagnose niet stellen. Sturtewagen ziet de oplossing dan ook niet bij zichzelf, maar bij het slachtoffer van zijn fobie: de asielzoeker moet zichzelf bekend maken, want de angstlijder heeft minder schrik van wat hij kan zien en benoemen.

Onbeheersbare toestanden

Zo komt Sturtewagen tot een perverse redenering: hoewel er geen reden voor verdachtmakingen is, moet de asielzoeker zich er toch tegen verdedigen. Dat moet hij doen door de badge te dragen, die slechts ingevoerd is omdat er een sfeer van verdachtmakingen heerst. In plaats van die verdachtmakingen tegen te gaan, wordt het slachtoffer ervan gestigmatiseerd, en van zijn rechten beroofd.

Maar ook dat klopt, in de xenofobe redenering van Sturtewagen. Want de opvang van zoveel asielzoekers, lees:  veiligheidsproblemen,

[…] is een noodsituatie. Een noodsituatie vereist een aparte aanpak. Rechten en vrijheden moeten worden gevrijwaard, maar de toestand moet ook beheersbaar blijven.

In Koksijde, de gemeente die het meeste misbaar maakte over de opvang van asielzoekers, was de toestand nogal beheersbaar, zo lazen wij in De Morgen van 22 oktober:

Er blijken tot nu toe maar vijf pv’s te zijn opgesteld door de politie: drie voor het ‘aftappen’ van wifi dichtbij een huis en twee omdat asielzoekers zonder hun badge op de zeedijk wandelden.

Waanideeën

Maar een goede fobielijder heeft geen boodschap aan feiten of cijfers. Hij zit gevangen in zijn eigen denkvernauwing, en kan alleen daaruit verder redeneren. Het verbaast dus niet dat Sturtewagen nog enkele verbijsterende ideetjes oppert:

Uit hoofde van de efficiëntie van het veiligheidsbeleid is het niet buitensporig de betrokkenen te vragen de badge zichtbaar te dragen. Dat is herkenbaar voor iedereen die wel eens een normaal beveiligd bedrijf heeft bezocht.

We lezen hier hoe Sturtewagen publieke en private ruimtes gelijkschakelt, en bovendien vindt dat het veiligheidsbeleid van die laatste model moet staan voor de eerste. Veel krankzinniger wordt het niet.

Bek dicht, iedereen

Maar ergerlijker wordt het nog wel. Want wie kritiek op de maatregelen van de badges durft uiten, krijgt een dubbel verwijt van Sturtewagen: ten eerste is het een overbodige discussie (want Sturtewagen kent de Waarheid), en ten tweede brengt de verdediger van de asielzoekers hiermee zijn vrienden in de problemen, aldus Sturtewagen.

Wie het echt goed voorheeft met het lot van deze ontheemden, denkt best twee keer na alvorens nodeloze debatten op gang te trekken in een toonaard die de onvermijdelijke tegenstellingen alleen maar vergroot. Spanningen rond hun verblijf in dorpen en steden zijn niet verwonderlijk, ze zijn vanzelfsprekend. Het is een permanente opdracht om ze in de hand te houden. Dat lukt hier voorlopig aanzienlijk beter dan in sommige buurlanden. Laten we dat zo houden.

Het is opnieuw de redenering van een xenofobiepatiënt: omdat Sturtewagen wéét dat asielzoekers misschien/mogelijk/wellicht gevaarlijk zijn, is het logisch dat iedereen er nerveus van wordt. En dus mogen wij van Sturtewagen geen kritiek uiten op maatregelen die ingegeven zijn door angst en slechts onschuldigen treffen. Wie slachtoffers verdedigt tegen hun beulen, loopt het risico de beulen nog kwader te maken — en dus moeten we hen laten begaan, zo denkt Sturtewagen.

De moreel superieure positie die Sturtewagen probeert in te nemen, is het meest irritante van heel het opiniestuk. Terwijl hij de asielzoeker beledigt, criminaliseert en van zijn rechten berooft, pretendeert Sturtewagen boudweg dat hij het juist goed voorheeft met hem. Het is allemaal voor zijn eigen bestwil.

Opinievolgers

Wanneer dit werkelijk het gedachtegoed van de ideologische gangmaker van Vlaanderens grootste kwaliteitskrant (vooruit dan maar) zou zijn, zou dat bijzonder angstaanjagend zijn. Maar De Standaard heeft haar ideologie al jaren geleden ingeruild voor de commercie. Zodoende is de krant geen opinieleider meer, maar een opinievolger. Een opiniërend hoofdredacteur hoort daar te gaan, waar hij het buikgevoel van zijn doelpubliek denkt te situeren.

Opiniërend hoofdredacteurs lijden aan precies hetzelfde euvel dat zij politici zo graag verwijten (Sturtewagen deed het gisteren nog). Soms weten zij wel wat ze moeten schrijven, maar weten ze niet hoe ze daarna hun krant nog verkocht krijgen. Wij willen dan ook suggereren om de titel ‘opiniërend hoofdredacteur’, die wegens verregaande belachelijkheid toch afgeschaft moet worden, te vervangen door ‘geopinieerd hoofdredacteur’. Even belachelijk, maar wel correcter.

Toon eens wat engagement

Tot slot: wij hadden bijna het hele stuk gelezen zonder noemenswaardige fysieke klachten. Decennialang omgaan met de Vlaamse pers heeft ons een opmerkelijk immuunsysteem opgeleverd. Maar van de misplaatste arrogantie in de laatste paragraaf, gingen wij alsnog over onze nek. Zo eindigt Sturtewagen namelijk zijn artikel:

Dapper over de badge tweeten kost weinig engagement. Wie echt iets wil doen voor een medemens die zo’n document draagt, kan er gewoon eens mee gaan praten.

Wie wat getweet heeft, weten wij niet. Wel hebben wij mensen in levende lijve de vergelijking met de Davidster horen maken. Dat waren mensen die wekenlang in het Maximiliaanpark hebben gewerkt als vrijwilliger. En ze hebben daar wel eens gewoon met één van die medemensen gepraat.

Daarom zeggen wij tegen Sturtewagen: dapper opiniestukjes over de badge schrijven kost weinig engagement. Wil je echt iets doen voor een medemens die zo’n document draagt, ga er dan gewoon eens mee praten. Ga eens naar Koksijde, en leg uit aan een asielzoeker waarom hij dankzij die badge veilig is voor jouw xenofobie. En schrijf daar dan eens een stuk over.

LINKS:

3 reacties leave one →
  1. Knotwilg permalink
    30 oktober 2015 01:10

    Dit tijdsgewricht heeft niet de exclusiviteit op het fenomeen dat volkeren in zekeren getale betere oorden opzoeken. Vroeger is dat ook al gebeurd en daarbij deden zich twee mogelijkheden voor: of men bereikte vruchtbaarder grond die door niemand werd bewerkt of bejaagd, of daar was wel al iemand aanwezig. In het laatste geval vond er bijna altijd een bloedige strijd plaats en werd hetzij de indringer hetzij de oorspronkelijke bewoner verdreven.

    Gelukkig zijn we nu veel beschaafder en ook stukken productiever. De eerste mogelijkheid, die van vruchtbaarder land zonder bewoners, is stilaan niet meer voorhanden. De tertiaire equivalenten daarvan vereisen sowieso oorspronkelijke bewoners. Die bevinden zich in een staat van moraliteit die het verdrijven der indringers niet toelaat en in een staat van productiviteit die hun opvang mogelijk maakt. We krijgen aldus een erg merkwaardig fenomeen: volksverhuizingen die door de gastheren en -vrouwen node verwelkomd worden. Naties met minder nobele volksaard, zoals de Hongaren, vinden we stuitend immoreel.

    Het residu van vroeger tijdsgewrichten, xenofobie, is een ontoelaatbare gewaarwording. Politiek is ze onbespreekbaar, maar zelfs de emotie wordt niet getolereerd. Ik denk dat we ons wat dat betreft toch een beetje overdoen. Het is met de geest van samenlevingen zoals met de geest van een mens. Dat wat men niet meer mag denken of voelen, komt er toch wel uit als een mentale kramp. Het zou onze samenleving, ter linker of rechterzijde, deugd doen als men collectieve emoties, twijfels en angsten, terug zou toelaten en de onderliggende positieve drijfveren zou blootleggen. Het zou ons toelaten om vanuit de herwonnen stabiliteit, beter het hoofd te bieden aan de uitdagingen die aan die angsten ten grondslag liggen.

    Dat er tussen de vele vluchtelingen heel veel goede mensen zitten, of slimme kinderen die later zullen bijdragen aan onze samenleving, daar moeten we niet aan twijfelen. Maar dat de opvang van de vluchtelingenstroom een morele, financiële en sociale peulschil is, dat is barmhartige hybris.

  2. 30 oktober 2015 09:32

    Beste Knotwilg,

    Hij is geen historicus die geen literaire ambities koestert. Derhalve lezen wij in de klassieke geschiedschrijving vaak over de ‘bloedige strijd’ waarmee ‘invasies’ en ‘volksverhuizingen’ steevast gepaard gaan, want dat is zo lekker dramatisch. Modern historisch onderzoek, wat droger te boek gesteld maar daarom niet onwetenschappelijker, wijst ons op een andere mogelijkheid die heel wat frequenter lijkt geweest te zijn dan tot dusver te lezen viel: vreedzame co-existentie van oude en nieuwe bewoners. Een leestip in dit verband is bijvoorbeeld ‘Britain After Rome: The Fall and Rise (400-1070)’ van Robin Fleming. Maar dit terzijde.

    Ons dunkt dat u onze uitzending enigszins verkeerd begrijpt en dat is hoogstwaarschijnlijk te wijten aan de kwaliteit van de uitzending. Dit leerden wij van een professor die ons onder meer in contact bracht met de socio-economische geschiedschrijving over de vroege Middeleeuwen, zoals die door Robin Fleming bedreven wordt, maar dit alweer terzijde.

    Xenofobie is allerminst ontoelaatbaar of onbespreekbaar, net zomin als claustrofobie of acrofobie ontoelaatbaar en onbespreekbaar zijn. Een fobie is een ongefundeerde en (daardoor) overdreven angst voor. Wie aan een fobie lijdt, kan het werkelijke risico niet realistisch inschatten en reageert sterk overdreven op een situatie die in feite niet bedreigend is.

    Dat wil niet zeggen dat een fobie belachelijk of onbelangrijk is. Maar wanneer een hoogtevreeslijder hulp zoekt, bestaat de therapie eruit dat hij leert omgaan met hoogtes zonder ze als de dreiging te ervaren die ze niet zijn. De therapie bestaat er niet uit dat alle wolkenkrabbers gesloopt worden en alle diepe putten gedempt, ook al is dat wat de patiënt wellicht het meest wenselijk vindt. De therapie bestaat er zeker niet uit dat de arts de patiënt verzekert dat hij gelijk heeft met zijn angst.

    Wanneer wij dus xenofobie vaststellen onder de bevolking, verwachten wij van aspirant-opinieleiders niet dat zij het fenomeen en zijn lijders aanvalt, bespot of negeert. Wij verwachten wel dat zij de patiënten proberen bijbrengen waarom hun angst overdreven is. Want er is natuurlijk een belangrijk verschil tussen de angst voor hoogtes en angst voor het vreemde of de vreemde: bij xenofobie is al te vaak niet de patiënt maar de vreemdeling uiteindelijk het grootste slachtoffer.

    In zo’n geval de overdreven angst ‘normaal’ noemen, en de overdreven reacties geïnspireerd door die angst goedpraten, is bepaald verwerpelijk. In dat geval volgt de opinieleider het buikgevoel van zijn lezers. Hij laat zich leiden, in plaats van leiding te geven.

    Een opinieleider moet juist boven primaire angsten staan, net zoals de therapeut. Niet om de xenofobie onbespreekbaar of ontoelaatbaar te maken, maar wel om er iets aan te proberen doen – net zoals de therapeut.

    De opinieleider die dat niet kan of niet wil, is een belabberd opinieleider. Dat hij zich bij het verdedigen van xenofobe reacties bovendien bedient van kromme redeneringen, ondergraaft zijn positie verder. De precieze oorzaak van Sturtewagens falen – commercie, intellectuele zwakte, of gebrek aan moed – interesseert ons eigenlijk nauwelijks. Wij stellen ongeacht zijn intenties slechts vast: hij schreef een bijzonder verwerpelijk opiniestuk.

  3. Knotwilg permalink
    30 oktober 2015 16:32

    Het is inderdaad zo dat vreedzame coëxistentie minder gemakkelijk in de epische geschiedschrijving terecht komt dan de oorlogvoering. In dat opzicht sluit uw kritiek aan bij wat ik leerde van de onvolprezen Jona Lendering: het is zeer gevaarlijk de geschiedschrijving aan te nemen als volledig, omdat zij geneigd is uitzonderingssituaties te belichten, die dramatischer zijn of simpelweg en tautologisch: uitzonderlijker. Hetzelfde geldt voor de actualiteit. Onze kranten staan vol met gewelddadigheid, want geweldloosheid is de norm en die norm is een beetje saai. Ik laat mij dus gewillig corrigeren in dezer.

    Over Sturtewagens verderfelijk opiniestuk geef ik u gelijk. Wat ontbreekt in de kritiek op zijn vergoelijking, is wat er wel moet gebeuren. Mij komt het voor dat de angst voor de vreemde door ons holocausttrauma meteen wordt gelijkgeschakeld met xenofobie. Als tegenreactie krijgen we in wat ik gemakshalve linkse kringen zou noemen, een omgekeerd effect: alles wat vreemd is, is goed. Dat noemt men ter rechterzijde dan al eens “zelfhaat”.

    In Catalonië is veel van het nationalistisch discours links gekleurd, wegens de historiek van Franco. In Vlaanderen is het linkse nationalisme vrijwel verdwenen. Met dat badwater is ook het kind weggegooid van een culturele erfenis, van de folklore onzer gezangen, over de sociale strijd die onder de Vlaamse vlag geschiedde, tot zelfs progressieve realisaties die vandaag door cultureel relativisme op de helling komen te staan. Zelfhaat vind ik een weinig productieve want nogal Freudiaanse term, maar men zou volgens mij wel meer potentieel voor asiel aantreffen in onze samenleving, als men een sterk basisrespect zou opbrengen voor wat die samenleving de kracht tot asiel heeft verleend.

    U zal de indruk krijgen dat ik een beetje langs u heen praat maar waar ik toe wil komen is dat men moet opletten de barsten in het vangnet van een natie niet te vergroten wanneer men de irrationele manifestaties van angsten, zoals de angst voor de vreemde, bestrijdt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s