Skip to content

Weinig performante opiniestukken

6 februari 2013

Tessa Vermeiren deed gisteren iets wat wij lang voor onmogelijk hebben gehouden: zij publiceerde een leesbaar stuk. Ik zal niet beweren dat het een goed stuk was, maar het was leesbaar en dat is voor Tessa Vermeiren al wonderbaarlijk genoeg. Jammer dat ze het nooit heeft gekund toen ze nog hoofdredacteur van Weekend Knack was.

Het interessantste aan haar opiniestuk, dat vreemd genoeg zowel in De Standaard als in De Morgen verscheen, is deze zin:

Aan de ene kant een krantencolumn schrijven waarin het wemelt van wijsheden en van filosofen en dan in een interview, in dezelfde krant, zeggen dat je niet veel kunt met filosofen ‘omdat je daar te dom voor bent’, is volksverlakkerij.

Vermeiren vindt niet dat je niet volks en intellectueel tegelijk kan zijn, maar wel dat Bart De Wever eerlijk moet zijn: is hij intellectueel of niet? Vermeiren zelf vindt duidelijk van wel.

Het is een hardnekkig misverstand. Bart De Wever speelt graag de gewone jongen bij de gewone kiezer en graag de intellectuele jongen bij de kiezer die zichzelf intellectueel vindt. Vermeiren ontmaskert hem hier als een nepgewonejongen. Dat hij al te zelden als nepintellectueel ontmaskerd wordt, komt omdat al te veel van onze journalisten zelf nepintellectuelen zijn.

Neem nu Tom Naegels, een gewetensvolle, propergewassen jongeman. Die schrijft over De Wever en het regenboog-T-shirtincident:

In het gesprek dat we hierover hadden zei Karel Verhoeven me dat De Wever goed wist dat hij ‘een performatieve uitspraak’ had gedaan, een uitspraak dus met reële effecten. Maar ook de keuze om die op de voorpagina te zetten is een performatieve daad.

Een ‘performatieve uitspraak’ is een begrip uit de taalpragmatiek.* Maar het gaat niet om een uitspraak met “reële effecten”. Elke uitspraak kan reële effecten hebben. Wanneer ik iemand een zwijn noem, kan hij zeer beledigd zijn en zelfs tot een handgemeen overgaan. Dat zouden zeer reële effecten zijn, maar toch zou het geen performatieve uitspraak zijn.

Dat zou het wel zijn als met: “Abracadabra, je bent een zwijn!” de toehoorder ook daadwerkelijk een zwijn werd. Werkende toverspreuken van die aard zijn ons niet bekend, maar zouden performatieve uitspraken zijn. Maar er zijn andere voorbeelden: “Ik beloof je nooit meer in een zwijn te veranderen” (wie dat zegt, doet daarmee een belofte), “Ik waarschuw je, een zwijn leidt geen prettig leven” (wie dat zegt, waarschuwt daarmee inderdaad), dat soort dingen.

Is dat nu belangrijk? Ja, dat is belangrijk. Want als De Wever stelt dat zijn uitspraken over het verbod op de regenboog-T-shirts performatief zijn, wil dat zeggen dat die kledingstukken door zijn uitspraken verboden zijn geworden. En dus ook dat ze dat eerder niet waren. Dat is in flagrante tegenspraak met wat hij nadien zo verongelijkt rondbazuinde, namelijk dat dat verbod er onder de vorige burgemeester ook al was, en dat hij alleen maar uitlegt wat het beleid nu al is.

Bart De Wever gebruikt dus een dure term en spreekt zichzelf daarmee tegen, en bewijst en passant dat hij eigenlijk niet snapt wat hij precies beweert. Maar Karel Verhoeven noch Tom Naegels reageren. Wij vermoeden dat zij ook geen van beiden wisten wat performatieve uitspraken waren. Gewoon netjes geknikt toen Bart De Wever het zei, en nadien snel gaan opzoeken op Wikipedia. Zo behoudt De Wever zonder veel moeite zijn intellectuele aura.

Dat Naegels nadien nog ‘performatieve daden’ begint op te voeren, daar willen wij het niet eens over hebben.

Tessa Vermeiren

Maar even ernstig nu: wij hadden dat écht niet verwacht van haar. Goed gedaan, Tessa!

* Eigenlijk gaat het om performatieve werkwoorden, niet om handelingen. Taalhandelingen worden anders ingedeeld. Maar dat wordt wel vaker over het hoofd gezien, ook door mensen met diploma’s taalkunde. Laat het ons, voor Bart en Tom en alle anderen, niet té complex maken.

LINKS:

5 reacties leave one →
  1. bart permalink
    6 februari 2013 15:48

    Naegels zegt dat Verhoeven zegt dat BDW wist dat hij een performatieve uitspraak had gedaan … Daaruit leid ik niet onomstotelijk af dat BDW die term zelf heeft gebruikt … Als hij dat wel heeft gedaan: chapeau!

  2. 6 februari 2013 16:18

    Aan die optie had ik niet gedacht, inderdaad. Mij leek het om een citaat van De Wever te gaan, omdat er aanhalingstekens stonden en omdat Naegels het helemaal uitlegt. Als het een uitspraak van Verhoeven was, waarom schrijft Naegels dan niet gewoon wat Verhoeven bedoelt, namelijk dat De Wever heel goed wist dat die woorden een relletje zouden veroorzaken?

    Als het van Verhoeven zelf komt, is het in elk geval geen argument tegen De Wever. Maar dan komt het wel extra hard aan voor Verhoeven, natuurlijk. En voor Naegels: dan gebruikt hij in zijn ‘objectieve beoordeling’ een gezagsargument Verhoeven over De Wever.

  3. Flor permalink
    6 februari 2013 16:35

    De manier waarop het geschreven staat impliceert inderdaad duidelijk dat het een citaat van De Wever is. Het past ook helemaal binnen zijn stijl, met relatief obscure termen heel simplistische gedachten slimmer doen overkomen (zie “Obediëntie”).

  4. De Swa permalink
    7 februari 2013 08:56

    Ik dacht bij het horen van “obediëntie” eerder aan iemand die op audiëntie gaat bij iemand met obesitas… En in zekere zin legt die laatste associatie weer een link met BDW (al weze het in een vroegere gedaante), nietwaar? Nu ik hier verder over nadenk, eigenlijk legt “audiëntie” – via de royalistische associatie – eveneens een link met de N-VA (al weze het als vertegenwoordigers van de tegenstand ertegen). Maar we wijken af…

  5. Alfred Bastien permalink
    13 februari 2013 04:40

    Een persoon die zijn dagen vult met het interpreteren van de nonsens van een profeet is geen commentator maar een exegeet.

    Men gunt BDW voortdurend de kans om nog meer rhinocerossen te boetseren. Hij combineerde heel slinks de woorden “homoseksueel” (rode vlag!) en “obediëntie” (toeters en bellen!) – en voila: een extra interview in Ter Zake, opiniestukken alom en een rondje intellectuele masturbatie in Reyers Laat. Knap !

    Laten we BDW – nu hij het woord “performatief” gebruikte – fluks uitnodigen voor een verdere zelfpromotieronde. Wedden dat dit weekdier ons parels zal blijven voeden ?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s