Skip to content

Juryverslag: Poëzie Prijs voor Pastiches op Parodieën

31 augustus 2012

1. VOORAF

De opdracht voor de prijs luidde als volgt: schrijf een finalestrofe op het in memoriam dat Emile Plasky voor Kaat schreef.

Dit gedicht was, natuurlijk, een pastische op Aan J.J.L. ten Kate, een briljant spotvers van de hand van Cornelis Paradijs (ps. Frederik van Eeden). De jury keek naar metrum, rijm, zinsbouw en inhoud en volgde verder haar hoogst subjectieve voorkeuren waarover zij geen enkele verantwoording aflegt.

De originele finalestrofe van Paradijs zag er zo uit:

Zing op! Zing op! ten Kate!
(Gij kunt het toch niet laten)
Laaf onze ziel aan Harmonie,
Al wat gij zingt is Poëzie!
Zing dartel, speelsch of vroom van zinnen
Op kerken, vorsten of vorstinnen,
Wij minnen alles wat gij doet:
Want wat ten Kate schrijft is goed!
Zing, J.J.L. ten Kate,
Ten aller vromen bate!

Dat zijn dus tien regels, in het rijmschema aa-bb-cc-dd-ee. De eerste twee regels hebben negen lettergrepen, de volgende twee acht, dan zeven, dan weer acht en de laatste twee opnieuw negen. De klemtonen vallen in alle verzen op de even lettergrepen, wat maakt dat de a-, c- en e-regels vrouwelijk rijm hebben en de b- en d-regels mannelijk rijm.

Het rijmschema en het metrum overnemen waren de technische minimumvereisten. Verder moest ook de inhoud en toon overgenomen worden: een archaïsch Nederlands met zwaarbeladen metaforen en opgeblazen zinsconstructies.

Of de strofe van Paradijs perfect is of niet doet er verder niet toe: ze is het model waarop de deelnemers zich moesten richten. Gaan wij dan nu over tot de evaluatie van inzendingen.

2. INDIVIDUELE EVALUATIES

2.1 KNOTWILG 1

O Kaatje! O Kaatje!
(Gij puntig puntkommaatje)
Wij missen de misantropie
behalve Max – heeft Kaatfobie –
waarmee gij vol- en lege zinnen
die meestal nochtans flink beginnen
halfweg ontmaskert, kort en goed,
als analfabetistgebroed.
En mocht gij dood zijn, Kaatje
stuurt ons dan een nazaatje.

Positieve punten:

  • Het is de eerste inzending. Dat vraagt toch altijd wat extra lef.
  • Het rijmschema is niet gewoon overgenomen, ook het rijm zelf is overgenomen. Hier legt Knotwilg de lat bewust hoog en dat verdient altijd wat extra lof.
  • De pointe vinden wij geestig, al weten wij niet of Kaat haar nazaten dat ook zouden vinden.

Negatieve punten:

  • De openingsregel mist de structuur en het metrum van de originele eindstrofe.
  • Verschillende fouten tegen het metrum:
    • De klemtoon in ‘puntkommaatje’ (a2) wordt gelegd op ‘aat’; ligt eigenlijk op ‘kom’.
    • De klemtonen in ‘misantropie’ (b1) worden gelegd naar ‘san’ en ‘pie’; liggen eigenlijk op ‘mi’ en ‘pie’.
    • De klemtoon in ‘nochtans’ (c2) wordt gelegd op ‘noch’; ligt eigenlijk op ‘tans’.
    • De klemtoon in ‘halfweg’ (d1) wordt gelegd op ‘weg’; ligt eigenlijk op ‘half’.
    • De klemtoon in ‘nazaatje’ (e2) wordt gelegd op ‘aat’; ligt eigenlijk op ‘na’.
  • Fouten tegen het rijm: omdat de klemtoon in a2 en e2 op de laatste woorden fout ligt, rijmen de rijmwoorden ‘nazaatje’ en ‘puntkommaatje’ eigenlijk niet.
  • Waar regel b2 inhoudelijk op slaat, is niet duidelijk. Twee zaken brengen grote vreugde in Max’ bestaan: vrouwen en correcte spelling. Waarom Max dus een Kaatfobie zou hebben, is een raadsel. Het lijkt erop dat er een rijmwoord op ‘misantropie’ gevonden moest worden.

Oordeel:

  • Knotwilg 1 is een verdienstelijke poging, maar het metrum hapert vijf keer op tien regels en dat is toch wel erg veel. Bovendien is het metrum van de openingszin is niet gerespecteerd. Alle sympathie voor wie de eerste inzending plaatst, want hij maakt het zeker makkelijker voor de volgende, maar de technische foutenlast ligt hier toch wel hoog. Neem daarbij vers b2 dat niet echt ergens op slaat, en we kunnen toch niet onverdeeld gelukkig zijn.
  • Score: 6/10

2.2 MAURICE 1

Verbeter ons, o Kaatje!
Voor u is ’t slechts een daadje
Maar wij voorvoelen het genie
Als ons bereikt uw acribie!
Wij kloppen reeds te lang op kinnen
En voelen: hier is niets te winnen
Zo lang gij, Kaatje, ons niet groet
Behept met corrigeringsgloed.
Dus, grijp naar rood, o Kaatje
En lees van naald tot draadje!

Positieve punten:

  • Rijm perfect overgenomen, maar zoals gezegd is de standaard hier gezet door Knotwilg 1.
  • Metrum perfect overgenomen.
  • Acribie is een mooi en zeer toepasselijk woord.

Negatieve punten:

  • De gebiedende wijs van ‘gij’ is niet gerespecteerd in e1 en e2: er had ‘grijpt’ (e1) en ‘leest’ (e2) moeten staan.
  • Het mooie vers d2 moeten wij helaas diskwalificeren, omdat ‘behept’ een negatieve connotatie heeft, wat hier zéér ongepast is.
  • In het algemeen missen wij een beetje creativiteit in dit couplet.

Oordeel:

  • Rijmtechnisch gezien is dit een perfect couplet, maar het mag iets meer zijn voor ons. Een leuke pointe of wat talige acrobatie is méér dan op zijn plaats wanneer de vormvereisten vervuld zijn.
  • Score: 8/10

2.3 MAURICE 2

Keer weer! keer weer! o Kaatje!
(Gij taal- en spelfanaatje)
Bewaak de uitspraak op Plasky,
Syntaxis en morfologie!
Wij zullen u eerbiedig minnen
Als gij maar kijkt naar onze zinnen,
Wij smeken het, betraand, met spoed,
Want waar ’t niet gaan kan, kruipt het bloed!
Och, zonder u, o Kaatje,
Is dit meer klets dan praatje!

Positieve punten:

  • Regels a1-a2 zijn zeer krachtig gepasticheerd.
  • Rijm perfect overgenomen
  • Mooie zinsconstructie in vers d2
  • Heel leuke pointe in vers e2

Negatieve punten:

  • Fout tegen het metrum in b2: klemtonen in ‘morfologie’ worden gelegd op ‘fo’ en gie’; liggen eigenlijk op ‘mor’ en ‘gie’.

Oordeel:

  • Technisch alweer erg fraai, ondanks een klein metrisch slordigheidje in b2. Wij vinden het couplet steeds mooier worden naar het einde, met een heel puike pointe in vers e2.
  • Score: 8,5/10

2.4 KNOTWILG 2

O Kaatje! O Kaatje!
Karmijn getint soldaatje
waar blijft al die artillerie
op onze hersenatrofie?
Maakt gij nu krans met uw vriendinnen
waar zich sofismen snel ontspinnen?
Ooit waart gij ‘t eb voor onze vloed
aan zeugma en anakoloet
Wij willen zien, o Kaatje
Uw edelstreng gelaatje

Positieve punten:

  • Rijm is perfect gevolgd.
  • De allegorie met militairen en geschut is fraai, zeker in het licht van Kaats militantisme op onze zender.
  • Ook de verzen d1-d2 bevatten leuke beeldspraak, die mooi in contrast staat met de allegorie van regels b-c .
  • De uitdrukking ‘krans maken’ is prachtig bedacht.
  • Het woord ‘edelstreng’ is zeldzaam mooi.

Negatieve punten:

  • Opnieuw wordt het metrum van de beginregel gemist.
  • Fout tegen het metrum in b1: klemtonen in ‘artillerie’ worden gelegd op ‘til’ en ‘rie’; liggen eigenlijk op ‘ar’ en ‘rie’.
  • Als ‘krans maken’ als een uitdrukking gebruikt wordt (c1), en daar lijkt het sterk op gezien het ontbreken van een lidwoord, dan is het geen plaatsbepaling. Nochtans is een plaats wel datgene waarnaar het relatiepronomen ‘waar’ (c2) naar refereert. (Dit had eenvoudig opgelost kunnen worden door in c1 ‘met’ door ‘bij’ te vervangen en zo een plaatsbepaling te introduceren.) Hierover kan natuurlijk lang gezeikt worden, maar de jury oordeelt.

Oordeel:

  • Knotwilg 2 zet de mindere prestatie van Knotwilg 1 meer dan recht. Zowel technisch als inhoudelijk scoort dit couplet aanzienlijk beter. De hoogdravende beeldspraak spat van de verzen en dat is precies zoals het hoort. Enkele kleine technische foutjes, waarbij wij het zwaarst tillen aan die tegen het metrum, ontsieren een verder voortreffelijk couplet.
  • Score: 8,5/10

3. MOTIVERING VAN DE JURY

Vooreerst: de eerste inzending van Knotwilg hebben wij genadig genegeerd. Hij heeft nadien een verbeterde versie ingestuurd en iedereen heeft het recht zijn vergissingen tijdig in te zien. De jury heeft alleen de tweede, verbeterde versie beoordeeld, zonder acht te slaan op de eerste.

Geen enkel couplet was technisch perfect, maar dat mag ons niet uit het oog doen verliezen dat er wel op hoog niveau gepresteerd is: steeds in een identiek rijmschema en steeds met het correcte aantal lettergrepen. Waar lagen dan de technische onvolkomenheden? Los van een kleine zonde tegen de taalkunde links en rechts, werd het metrum het meest onrecht aangedaan. Vooral Knotwilg 1 gaat daar stevig in de fout.

In het bijzonder het vinden van rijmwoorden op -ie met het juiste ritme (b1-b2) leverde problemen op. Alleen Maurice 1 slaagde erin dat correct te doen, met het kloeke woord ‘acribie’. Jammer genoeg miste Maurice 1 verder wat frivoliteit. En frivoliteit mag toch verwacht worden in een pastiche op een strofe die zinnen als ‘Laaf onze ziel aan harmonie’ en ‘Zing […] ten aller vromen bate’ presenteert.

Wat creativiteit betreft waren Maurice 2 en Knotwilg 2 een pak sterker dan hun voorgangers. In weerwil van een hogere technische foutenlast scoren beide coupletten zo beter dan het quasi foutloze Maurice 1. Vervelend genoeg heeft de jury tweemaal een 8,5/10 gegeven aan die Maurice 2 en Knotwilg 2, zodat zich geen duidelijke winnaar aftekent. Maurice 2 is technisch wat sterker, maar Knotwilg 2 is een betere parodie op poëzie, met pompeuzere frasen. Het ene compenseert het andere en zo zijn beide coupletten aan mekaar gewaagd.

4. DE WINNAAR

Aldus stelt de jury vast dat Knotwilg en Maurice met hun beste couplet allebei even goed scoren en dat er zich op die manier geen winnaar aftekent. Derhalve moest de jury op zoek gaan naar een extra onderscheidend element.

Tamelijk gemakzuchtig vonden wij dat in hun andere couplet. Maurice 2  en Knotwilg 2 presteren gelijk, maar daarom presteren Maurice en Knotwilg nog niet gelijk. Als wij van beiden het eerste couplet in rekening brengen, is het duidelijk dat in deze competitie Maurice beter heeft gescoord dan Knotwilg.

Proficiat, Maurice, met uw prijs. Gelieve hem snel te komen ophalen op de redactie. Hij staat fameus in onze weg.

De snorloze J.J.L. Ten Kate (links), zo venijnig bespot door de besnorde Frederik van Eeden (rechts). We noemen dit: natuurlijke hiërarchie.

LINKS:

5 reacties leave one →
  1. 31 augustus 2012 23:43

    Om de ellende in de wereld niet alleen te begrijpen maar tevens te doorvoelen met elke vezel lichaams, is het goed dat er in België enclaves bestaan van schijndemocratie, waar nepotisme in zijn meest letterlijke vorm wordt beleden en rechter niet van partij te onderscheiden valt. Het is wellicht geen toeval dat we zo’n exemplaar aantreffen in één van de 19 gemeenten.

    Niet het voorspelbare vonnis kwetst, wel de lijvige litanie waarmee de pijpekrullen pruiken hun sympathie simuleren. Terwijl men de zitting uitzit, verlangt men naar de valbijl.

    Grote Lennon & McCartney, verlos me van mijn Stockolmsyndroom.

    O Plasky, O Plaska, life goes on.

  2. 1 september 2012 04:03

    Bedankt, Nonkel! Ik ben blij dat onze familieband een rechtvaardig oordeel niet in de weg heeft gestaan.
    Nog een kleinigheidje: ge weet dat ik momenteel in hoge mate werk-, lief- en kamerloos ben. In afwachting van een gepaste gelegenheid om de trofee te kunnen plaatsen in een suf kantoor, bij schoonouders op de schoorsteenmantel of netjes naast mijn nachtkastje, zou ik u willen vragen om de prijs nog een paar maanden in stille bewaring te houden. Wanneer ooit enige zekerheid zich aan mijn einder opricht, kom ik hem wel ophalen.
    En anders kunt ge misschien aan Knotwilg vragen of hij de trofee een tijdje kan bijhouden voor mij, in een verlaten tuinhuisje ofzo. Kan hij er nog krans mee maken.

    À propos, waar ligt Stockolm?
    O Stanzy, o Stanza, life goes on, bra.

  3. 1 september 2012 04:39

    “De gebiedende wijs van ‘gij’ is niet gerespecteerd in e1 en e2: er had ‘grijpt’ (e1) en ‘leest’ (e2) moeten staan,” aldus de jury over Maurice 1.
    Helaas, had ik inderdaad maar gezien dat het origineel zo duidelijk stelde: “Zingt op, zingt op […] Laaft onze ziel [….]”, dan had ik die verbuigingsvormen meteen klakkeloos overgenomen, zoals Knotwilg 1 dat deed in e2.
    Ik heb blijkbaar verkeerdelijk gedacht dat het er niet toe deed of de taal van Paradijs perfect was of niet, ik had het als model genomen waar ik mij als deelnemer op richtte.

  4. 1 september 2012 15:15

    Ge hébt de prijs al gekregen, Maurice. Het heeft dus geen zin van nog te zagen bij de jury, hoe terecht en puntig uw opmerkingen ook mogen zijn.

  5. 1 september 2012 22:00

    Zagen? Ik probeerde uw eindoordeel gewoon nog wat kracht bij te zetten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s