Skip to content

Humor bij de schrijvende pers

14 juli 2011

Het is jammer, althans voor journalisten, dat wij niet allemáál journalisten zijn. Want dan pas zouden wij hun schrijfwerk echt naar waarde weten schatten. Het vraagt een vakman om vakmanschap te kunnen appreciëren. Helaas zijn weinigen onder hun lezers begiftigd met datzelfde verheven gevoel voor taal als de journalisten zelf. Zo gaan vele van hun briljante publicaties onopgemerkt voorbij en dat is jammer.

Gelukkig zijn journalisten behalve literair hoogbegaafd vaak ook edelmoedig. Zij voelen zich niet te min om hun analfabete lezers te helpen hun talige pareltjes te begrijpen, bijvoorbeeld wanneer ze een grapje maken. Dan onderstrepen zij de clou graag met het woordje ‘euh’.  ‘Euh’ suggereert een aarzeling of zelfs een veronderschuldiging, maar plaatst in werkelijkheid natuurlijk de grap voor het voetlicht. Zo werkt het:

Honderden pubers en… euh… wannabe-pubers stuiteren dol op en neer, de handen omhoog, enthousiast meebrullend.
(Sasha Van der Speeten in De Standaard, 1 juli 2011)

Pubers en wannabe-pubers, haha — vat u hem? Wel, als u hem vat, is dat dankzij die ‘euh’. Zonder had u wellicht over Van der Speeten zijn geweldige vondst heen gelezen en niet stilgestaan bij zijn genie als taalkunstenaar. Dat zou zonde geweest zijn, en dus brengt hij met een halfslachtig excuus zijn halfslachtige grap onder de aandacht. Sympathieke peer hoor, die Van der Speeten.

Maar meestal wordt ‘euh’ door journalisten in een combinatie met beeldspraak gebruikt. Dat gaat zo: in een artikel over een bepaald thema fluistert zijn muze de journalist een bepaalde uitdrukking in, waarvan de beeldspraak precies aan dat thema refereert. Dat kan grappig zijn, maar ook onhandig lijken. Om voor de lezer duidelijk te maken dat het inderdaad een mopje is en geen stilistische lapsus,  wordt opnieuw ‘euh’ toegevoegd:

Niet minder dan zestien uitgelezen politici heeft Koning Albert met een opdracht op pad gestuurd sinds de federale verkiezingen van 13 juni 2007. Didier Reynders (MR) spant met vier van de drieëntwintig opdrachten de, euh…, kroon.
(Peter De Lobel in De Standaard, 3 februari 2011)

Lachen, gieren en brullen, Peter. Geweldige vondst. Goed dat je het even benadrukt, we hadden er anders los over gelezen. Of gedacht: “Die De Lobel weet zeker niet goed wat hij schrijft!?” Maar nu weten we dat jij dat wel weet, Peter, meer nog: dat je het bewust deed en dat je een geweldige humorist bent. Bedankt om ons daar toch even op te wijzen!

Als radiomakers zijn wij geen journalisten stricto sensu, maar we hebben toch een zekere voeling met het metier. We staan in elk geval boven de vulgaire mediaconsument en dat hebben we gemeen met journalisten. Plato wist al dat rangen en standen onderdeel zijn van de goddelijke ordening van de werkelijkheid, die wij stervelingen moeten eerbiedigen. Ergo: didactische hulpmiddelen om de lezer tot het niveau van de schrijver op te trekken zijn overbodig en zelfs onwenselijk.

Daarom deze praktische en levensbelangrijke wenk voor professionele kolommenvullers: ofwel is het leuk en ironisch om zo’n uitdrukking te gebruiken en dan doe je dat gewoon, zelfingenomen gnuivend. Wie erover leest, leest erover; wie het meepikt, kan meegnuiven. Ofwel is de uitdrukking belachelijk of ongepast, en dan schrijf je gewoon wat anders; getalenteerd als je bent heb je inspiratie zat.

Maar gebruik geen ‘euh’! ‘Euh’, dat zijn de vette knipogen en harde elleboogstoten die een grappenmaker uitdeelt uit angst dat er anders niemand zou lachen met zijn grap. Die aanstellerij van kijk-mij-daar-toch-eens-lollig-wezen kan de allerspitsvondigste grap nog verpesten. Doe het niet. Nooit. Nimmer! Bedenk dat het ingaat tegen de goddelijke wil en dus wellicht schadelijk is voor het zieleheil.

Daarmee willen wij niet gezegd hebben dat het niet nog erger kan. Want het kan natuurlijk altijd erger. Kijken wij naar een categorie schrijvers die nog ellendiger is, een categorie die voorlopig en bij ons weten enkel door Tom Lievens wordt bemand. Lievens bestaat het om een gezegde doelbewust aan te passen om de constructie met ‘euh’ te kunnen gebruiken. Verbijsterend.

Het rookverbod in cafés is amper een week van kracht en deed al behoorlijk wat euh… rook opwaaien.

In de voorbereiding van deze uitzending was nu een uitgebreide scheldtirade voorzien, maar die is geschrapt omdat verscheidene van de geplande krachttermen ook ons eigen zieleheil in het gedrang hadden gebracht (en omdat de hoofdredacteur de uitzending toch al veel te lang vond). Laat ons dus besluiten met de twee op zich onschuldige vragen die de kern van de afgevoerde tirade uitmaakten: wat bezielt zo iemand? En waarom heeft hij ooit een column op Apache gekregen?

Een sterke overschatting van het literair vermogen, gokken wij op basis van dit portret waar veel uit spreekt, maar geen intellectuele nederigheid.

LINKS

5 reacties leave one →
  1. 14 juli 2011 17:42

    De Rodin! De uitgelezen pose voor al wie niet zeker is dat de kwaliteit van zijn schrijfsels het publiek van zijn denkvermogen zal overtuigen.

  2. Kaat permalink
    16 juli 2011 11:47

    “Die De Lobel weet zeker niet goed wat schrijft”?

    Volgens mij weet die persoon perfect wat schrijft: een pen schrijft, een potlood schrijft, zelfs van een toetsenbord zou men kunnen zeggen dat het schrijft…

  3. 18 juli 2011 11:58

    Ter Toms verdediging: noch de euh noch de uitdrukking kwam uit zijn pen, maar werd toegevoegd door de eindredacteur van dienst.

  4. 18 juli 2011 14:01

    Ach zo. Maar wordt een eindredacteur niet verondersteld teksten beter te maken?

  5. 9 september 2011 09:58

    Ik val nu pas op deze ..euhh.. snedige analyse. Zoals Dries schrijft, deze zin kwam niet van mij maar werd toegevoegd door de redactie van Apache. Wat geen excuus is, laat dat duidelijk wezen. U slaat de nagel op de kop in uw besluit: Intellectuele nederigheid bezit ik niet. Misschien kreeg ik daarom juist een column in apache.

    Tom Lievens

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s