Het ligaturenmysterie

Geachte mijnheer de art director van De Morgen,

ik weet dat uw krant al twee keer een European Newspaper Award heeft gewonnen voor haar lay-out. Met de laatste vernieuwing was dat wat mij betreft ook verdiend. Maar laatst betrapte ik Yves Desmet op een leugentje over lettertypes. Ik heb sindsdien wat onderzoek gedaan en ik zie mij geconfronteerd met een vreemd raadsel in uw typografie.

De schreefletter die u gebruikt heet Capitolium en is ontworpen door Gerard Unger, een monument in het letterontwerp. Hij heeft op Capitolium ook een variant gemaakt, Capitolium News, omdat lettertypes voor kranten speciale vereisten hebben.

Though Capitolium works well in most modern production processes and also on screens, it is too fragile for newsprint. For newspapers sturdier shapes were required as well as more characters to a line of text, and Capitolium News has a bigger x-height than Capitolium.

Dat schrijft Unger over Capitolium News. Maar u gebruikt die letter niet, hoewel u een krant bent (niet persoonlijk natuurlijk). Dat zie ik bijvoorbeeld aan de lijst met gebruikte lettertypes in de krant van vorig weekend op pagina 62. U gebruikt de gewone Capitolium.

Dat is uw goed recht, er zijn immers ook nadelen aan Capitolium News verbonden. Zo is de letter wat minder elegant, onder meer door de afwezigheid van ligaturen (de elegante verbindingen tussen twee letters die mekaar hinderen als ze naast mekaar staan). Daarom suggereert Unger zelf:

Of course the different varieties of the original Capitolium family can be combined with Capitolium News, for example for headlines on pages where other subjects than the news may require elegance or distinction.

Dat is dus duidelijk: Capitolium News: voor kranten, geen ligaturen, gebruikt u niet. Capitolium: niet voor kranten, wel ligaturen, gebruikt u niet.

Kan u mij dan verklaren wat deze draak van een non-ligatuur op diezelfde pagina staat te blinken?

‘tfi’ maakt deel uit van het woordt ‘catfight’, de titel van een artikel in de onvoloprezen Wax-bijlage. De ‘f’ is daar vier komma zes centimeter groot. Zelfs de meest typografisch ignorante luisteraar ziet wat er hier misloopt: de slurf van de ‘f’ hangt heel ellendig in de stip van de ‘i’. Dat moet toch beter kunnen? Ja, met een ligatuur! Maar die gebruikt u niet, om een voor mij onmogelijk te vatten reden.

Let op, dit is geen verwijt. Per slot van rekening bent u art director en ik werkloos. Ik begrijp het gewoon niet: u gebruikt de elegante versie, Capitolium, maar u laat de ligaturen er uit. Kan u voor mij dat ligaturenmysterie ontsluieren?

Met de gepaste achting,

Emile Plasky

Een gesmaakte zomereditie

Een hele week hebben commentatoren, ook in ernstige kranten, zich druk gemaakt om De Story van Jo Vally. In de weekendbijlages waagden sommigen zich zelfs aan een psychologische analyse van het fenomeen. Al die pittige kritiek las prettig en dus was ik aangenaam verrast toen VijfTV het programma opnieuw bleek uit te zenden gisteren! Gekeken, natuurlijk.

Ik moet zeggen: het was een monumentaal staaltje televisiekunst. Het verbaasde me dan ook niet dat daarover zo veel en zo ernstig werd geschreven. Wat me wel verbaasde, was dat geen van al die mediawatchers had opgemerkt dat niet Jo Vally en zijn vrouw Marcella figureerden, maar wel Lucas Van den Eynde en Sien Eggers in een extralange summer special van de succesreeks In De Gloria.

De balans van Spinal Graphix

Dit is mijn laatste werkdag bij mijn huidige werkgever. Binnen ongeveer twee uur zal ik werkloos zijn. Een drama, inderdaad, maar zoals alles is ook een drama relatief. In vergelijking met de job die ik niet meer heb, is geen job hebben véél beter. Dat blijkt als ik de balans opmaak.

Wat zal ik niet missen als ik hier straks de deur voor altijd achter me dicht trek (in volgorde van stijgende ergernis)?

  1. Dat hier al die tijd op het toilet dezelfde twee boeken lagen: een strip van Blake & Mortimer en weinig opwindend jubileumboek van MGM. Ik ken ze allebei van buiten nu.
  2. Dat je altijd nog spullen moest afwassen als je ging eten omdat er eigenlijk niet genoeg bestek was om de afwasmachine te gebruiken.
  3. Dat alle software illegaal of verouderd was, zodat je nooit patches kon downloaden om bugs op te lossen. Uren en uren tijd zijn daarmee verloren.
  4. Dat ik mij hier uren verveelde omdat ik geen werk had maar ook niet naar huis kon. En dat er ook geen initiatief werd genomen om meer werk te vinden.
  5. Dat hier nooit in iets geïnvesteerd werd. Niet in materiaal, niet in software, niet in opleiding.
  6. Dat ik mij soms schaamde voor het werk dat ik afleverde, omdat de baas het zo wou.
  7. Dat het hier altijd slecht verlucht en slecht verlicht was, waardoor ik ten laatste tegen twee uur in de namiddag doffe hoofdpijn kreeg.
  8. Dat het hier altijd naar sigaretten stonk omdat de baas lak had aan de wetgeving over roken op het werk.
  9. Dat de baas een compleet gebrek aan organisatie, visie en enthousiasme etaleerde. Met ‘een compleet gebrek’ bedoel ik niet ‘een tamelijk groot gebrek’. Ik bedoel daarmee: een compleet gebrek.
  10. Dat er aan dat alles niets maar dan ook niets te veranderen viel, omdat de baas potdoof was voor elke vraag, suggestie of opmerking.

Wat zal ik wel missen als ik hier straks de deur voor altijd achter me dicht trek?

  1. Mijn erg fijne collega’s en de ongelooflijke lol die we hadden ondanks de dagelijkse torenhoge frustraties over alle punten uit de andere lijst.

Dat is het wel zo’n beetje, denk ik. Heel veel zal ik niet missen. Meer niet dan wel, in elk geval.

Voor wie denkt dat dit allemaal overdreven is, zal ik een aantal van mijn belevenissen de volgende dagen posten. Hou de tag ‘Spinal Graphix‘ in de gaten.

Capitolium Italic, Yves Desmet. Altijd Capitolium Italic.

Met de redactionele verschuivingen bij De Morgen heeft het zinnetje waarop wij u attent maakten in een vorige uitzending ook de aandacht van andere perslui gekregen. Is het weinig verdekte kritiek van Yves Desmet op de nieuwe structuur? Verdorie, aan die piste hadden wij zelf niet eens gedacht! Maar in De Standaard legt Desmet zelf uit dat dat ook niet nodig was:

Toch verscheen maandag bij zijn commentaarstuk een heel opmerkelijk zinnetje onder zijn naam: (sorry, even vergeten wat ik momenteel ben). Uit protest tegen de wissel aan de top? ‘Geloof het of niet, maar dit slaat niet op mijn persoon. Het zinnetje is geplaatst door een lay-outer omdat er discussie was over het lettertype van het artikel. Achteraf is men vergeten die “interne memo, te schrappen, wat door de lezer inderdaad verkeerd kan worden begrepen.’

Klinkklare onzin, beste luisteraar. Het lettertype waarin de functie van de commentator wordt geplaatst, is altijd Capitolium Italic. Altijd en dus ook maandag. Waarom zou daar ooit discussie over zijn?

Luisteraar Robin legt ons verder uit hoe dat komt (of zou kunnen komen):

Wanneer een stijlcode niet herkent wordt, verschijnt er deze tekst, ofwel een boodschap van het programma aan de gebruiker “ik weet niet meer welk lettertype ik ben”.

Lay-outen doen ze bij De Morgen met QuarkXPress (QXP). Nu is dat inderdaad een verschrikkelijk programma, maar zo erg dat het foutmeldingen als extra tekst in je lay-out smokkelt is het nu ook weer niet.

QXP geeft geen foutmeldingen over niet herkende stijlcodes. Een niet herkend lettertype wordt gewoon naar het standaardlettertype omgezet, Helvetica bijvoorbeeld. Maar waarom zou QXP Capitolium Italic niet herkennen? De letter wordt elke dag gebruikt. Luisteraar Robin laat zich wat op de mouw spelden.

Ik ga niet beweren dat ik wél weet hoe dat vreemde zinnetje daar kwam, maar ik weet in elk geval wel hoe het niet kwam: er was geen discussie over Capitolium Italic en QXP gaf geen foutmelding over de stijlcode. Die verklaringen doen ons het ergste vrezen. Waarom zou Desmet hier over liegen?

Eindelijk plukken wij de vruchten van het kapitalisme

Ik word wel eens verweten een revisionair aartscommunist te zijn, die alles wat naar eigendom ruikt zou verachten en elke vorm van commercie in satanische rituelen zou vervloeken. Die verwijten zijn volledig correct, ik zal het niet ontkennen. Maar vandaag ben ik overtuigd dat commercie en marketing ook hun goede kanten hebben.

Want wat lees ik in De Tijd dat Knack zegt over De Morgen (waarover zouden kranten schrijven als ze mekaar niet hadden)? Er wordt geherstructureerd bij De Morgen! Yves Desmet zal blij zijn, hij krijgt alweer een nieuwe functie. Maar het echte goede nieuws zit in deze alinea:

Feit is dat de inkomsten uit advertenties volgens Knack fors dalen. Van alle titels bij De Persgroep zou De Morgen daar het meeste onder te lijden hebben. De pas gelanceerde bijlagen, waaronder Wax en Vamos, kunnen volgens het weekblad voorlopig maar weinig adverteerders bekoren.

Meestal ergert de economische logica die hoofdredacteurs hanteren als het hen uitkomt mij mateloos. Maar nu komt dat wel handig uit. Die weekendbijlagen zijn namelijk een dure affaire voor een krant als De Morgen. En blijkbaar slagen Wax en Vamos er niet in dat op te lossen.

Logisch, denken u en ik, want Wax en Vamos, dat is hol weekendgekakel zonder weerga. En als u en ik het niet lezen, wil een bedrijf er niet in adverteren en levert het De Morgen dus geen centen op. Ja, logisch vinden wij dat, maar blijkbaar heeft het enkele weken geduurd eer Klaus Van Isacker het ook inzag. Vermoedelijk leest hij wel de resultatenrekeningen maar niet de weekendbijlagen van zijn eigen krant.

Een beetje manager, en dat is Van Isacker toch, weet dan wat gedaan: het mes erin! Vamos en Wax, die leeghoofdige verspillingen van papier en inkt uit de weekendbijlage snijden! Komaan mijnheer Van Isacker, laat de marktwetten voor één keer in het voordeel van de kwaliteit van uw blad werken en schrap die handel. En dan past De Morgen in het weekend misschien ook weer in onze brievenbus.

“Dát is wat mij drijft!”

Soms komt een mens in Leuven. Meestal heeft hij daar spijt van.

Bijvoorbeeld omdat hij de ontiegelijk slecht gelay-oute Campuskrant onder ogen heeft gekregen, met als blikvanger het foeilelijke interview met rector Marc Vervenne. De laatste woorden van de man, die ook wel bekendstaat als zijnde slapper dan een penis die eindelijk ontspant na twaalf dagen aan een stuk in geërecteerde toestand te hebben verkeerd, zijn:

(…) het beleid aan deze universiteit is het werk van een ploeg. In de stijl die we tot nu steeds hebben gehanteerd: open, met grote bereidheid tot luisteren. Maar ook: kordaat en besluitvaardig.

Nu beschikt Campuskrant sowieso al niet over te weinig opslagruimte voor haar kritische instelling, maar dit is toch wel erg verdacht. En wat blijkt, als we ons licht opsteken bij de vliegen van het rectoraat? Het interview is er gekomen op nadrukkelijk vraag van de rector zelf en zijn kabinetschef Freddy Jochmans, die beiden vonden dat Vervenne de laatste tijd niet positief genoeg in de media was geweest.

Tja, de ijdelheid van een rector…

Identiteitscrisis

Wij volgen het ook allemaal niet meer. Wat is Yves Desmet nog niét geweest bij De Morgen? Freelancer, journalist, algemeen hoofdredacteur, politiek hoofdredacteur, verantwoordelijke uitgever… Alleen koffiedame ontbreekt nog op zijn palmares, schatten wij.

Identiteitscrisis

Zo’n c.v. en dan die voortdurende redactionele herstructureringen bij De Morgen: op den duur kan het niet anders dan dat Desmet even vergeet welke functie hij precies bekleedt. Wie weet het daar eigenlijk nog wel? En onvermijdelijk belandt zoiets op een blauwe maandag in de krant.

Bonuspunten voor luisteraar Bie en haar arendsblik!

Superlatief

Als De Wever brult, krijst Dewinter als een speenvarken.

De massale aanwezigheid van Turkse vlaggen in onze Europese steden de vorige dagen heeft mij geërgerd en geschokt. Turkije wil niet alleen lid worden van de EU, maar wil Europa koloniseren.

De moeite niet om hier een lange post aan te spenderen. Maar toch blijft zijn oeverloze haat mij ergeren en schokken.

Geschokt door Turkse vlaggen? Pak aan, racist!

De Wever brult, maar hij zegt niets

Bart De Wever heeft voor de politiek gekozen om zijn carrière in uit te bouwen, niet voor de wetenschap. Dat is uiteraard zijn goed recht, alleen heeft het tot gevolg dat zijn veel gelezen en vaak ten onrechte geprezen columns vaker wel dan niet van een intellectuele oneerlijkheid of krom denkwerk getuigen. Overigens gaan ze meestal dan nog over de intellectuele oneerlijkheid of het kromme denkwerk van een of andere Paul Goossens , Tom Lanoye of Jos Geysels, maar tot daar aan toe. De Wever schuwt de discussie tenminste niet. En wij nemen die gelegenheid uiteraard te baat.

Vandaag maakt hij het weer behoorlijk bont. De N-VA’er (overigens de enige N-VA’er van enig belang) vergelijkt het Ierse ‘no’ tegen het Verdrag van Lissabon met het Franstalige ‘non’ tegen een Belgische staatshervorming. Dat levert hooguit prettige politieke fictie op voor bij de ontbijtgranen, met de realiteit heeft het slechts heel in de verte te maken. De man die ‘politiek correct links’ er zo graag — en vaak terecht — op wijst dat ze de zaken niet uit hun context mogen halen, lijdt zelf aan hysterische vergelijkingszucht.

De kern van het onrecht dat De Wever ontwaart:

Met de Ieren vormen wij geen democratie, maar we zouden ze moeten buiten zetten als ze een verdrag met ons weigeren. Met de Franstaligen vormen we (zogezegd) wel een democratie, maar zij hebben daarin het vanzelfsprekende recht om de meerderheid te blokkeren.

De Ieren tegenover de rest van Europa zijn volgens de voorzitter zoals de Franstaligen tegenover de rest van België: een minderheid. Bovendien hebben de Ieren op zich meer rechten dan de Franstaligen aangezien ze over een hogere mate van soevereiniteit beschikken. Het gaat echter helemaal niet om dezelfde verhoudingen: zowel het grootteverschil als het type relatie verschillen grondig. Vier miljoen tegenover bijna vijfhonderd miljoen is niet hetzelfde als vier miljoen tegenover zes miljoen. Of: één natie op de zevenenwintig is geenszins hetzelfde als één bevolkingsgroep (of zeg maar twee gemeenschappen en zelfs gewesten, ik denk niet dat De Wever veel Brusselaars tot zijn kamp rekent) tegenover een andere (één gemeenschap/gewest).

De tweede geciteerde zin leert ons niets nieuws: De Wever vindt dat de Vlamingen (of in het geval van daadwerkelijk separatisme: negen procent van de Vlamingen) zonder pardon een wijziging van de essentie van de staat moeten kunnen opleggen aan de Franstaligen. Dat het niet alleen beleefd maar ook niet meer dan logisch is dat zoiets in overleg dient te gebeuren, waarbij men niet enkel over de eigen eisen wilt spreken (iets wat tot nader order aan beide kanten van de taalgrens een probleem lijkt), ziet hij niet in. Dat we een democratie zijn, betekent niet dat we probleemloos ‘onze wil’ kunnen opleggen, wat die ook mag wezen. Bart De Wever ziet daar natuurlijk wel heil in, getuige zijn aversie jegens de grendelgrondwet (cfr. infra). Benieuwd wat zijn mening zou zijn als de Franstaligen toevallig met een miljoen meer waren dan de Vlamingen.

Ook de hervorming waarvan sprake is totaal anders, om niet te zeggen volstrekt het tegenovergestelde. De Wever en andere Vlamingen willen federale bevoegdheden naar lagere niveaus overhevelen, in Europa gaat het net om een optimalisering van het hoogste bestuursniveau, al gaat het naast een duidelijkere omschrijving van bevoegdheden vooral over de manier waarop de unie functioneert, over institutionele aanpassingen. Bovendien lijkt me de crisis in de EU groter en vooral van een andere aard te zijn dan die in België. Europa is zodanig uitgebreid dat de oorspronkelijke spelregels niet meer werkbaar blijken en dus wil men die aanpassen. In België, dat meer en meer beleidsruimte net naar hogere niveaus zoals de Europese Unie ziet verdwijnen, merkt men enkele problemen (die ik niet wil minimaliseren maar die het land ook niet lam leggen), en blokkeert dan het bestuur van het land precies door te roepen dat ze niet meer kunnen besturen. Je hoort mij niet zeggen dat een staatshervorming overbodig is, maar omzeggens niets doen tot er een komt en op die perverse manier je gelijk krijgen, is alleszins waanzin.

Het ‘non’-kamp heeft zich van de meest populistische en leugenachtige standpunten bediend om zijn gelijk te halen.

Dit is grof: iemand die, net als Guy Tegenbos in De Standaard, alle problemen van het land afschuift op de Franstaligen en bij wijze van stunt een vrachtwagen geld naar het zuiden rijdt, moet anderen geen populisme verwijten, laat staan leugenachtige standpunten.

Maar zelfs als de staatshervorming gereanimeerd wordt, is er niets veranderd aan de democratische absurditeit van de Belgische unie, het feit namelijk dat een minderheid de meerderheid kan gijzelen. Aan de grendelgrondwet wordt immers in de voorstellen tot hervorming niet eens geraakt. Met democratie heeft dat niets meer te maken, wel met achterhaalde prerogatieven van regio’s en zelfdestructie. Het is tijd dat men inziet dat ook een brullende muis een ridicuul, klein beestje blijft.

Deze vergelijking is helemaal bij de haren getrokken: de hervormingen zoals ze worden vastgelegd in het Verdrag van Lissabon behelzen onder andere dat het unanimiteitsbeginsel wordt aangepast. Met andere woorden: de huidige toestand waarin “een minderheid de meerderheid kan gijzelen” zal op heel wat beleidsdomeinen niet meer zo makkelijk voorkomen. Straf ook hoe De Wever democratische principes omdraait in zijn pleidooi vóór democratie: hij, en niet een bepaalde meerderheid van het volk, zegt onomwonden: “Met democratie heeft dat niets meer te maken, wel met achterhaalde prerogatieven van regio’s en zelfdestructie.” Wie zichzelf als een andere democratie beschouwt dan de Franstalige bevolking, kan toch op z’n minst de democratische zeggingskracht van die andere democratie erkennen. Niet dus, De Wever zal wel zeggen wat democratisch is en wat niet.

Bijna de helft van de bevolking van een land reduceren tot “een ridicuul, klein beestje” is tot slot helemaal te gek. Bart De Wever beseft waarschijnlijk niet welk gezicht menige Belg voor zich ziet als hij de woorden ‘brullende muis’ leest.